Eugeniusz Kurzawa, Rynek 11. Redakcja: Janusz Taranienko. Projekt okładki: Wojciech Olejniczak. Konsultacje: Janusz Taranienko, Barbara Nau, Alicja Rybałko, Ewa Mielczarek. Ilustracje: ze zbiorów własnych. Korekta: Barbara Nau. Nakład autorski, Wilkanowo-Zielona Góra 2024, s. 186.

„Rynek 11” to luźny zbiór uroczych, rozsypanych niczym sznur koralików, opowieści z życia autora, odsłaniających jego biografię oraz historię rodzinnego domu. Są tu wspomnienia z dzieciństwa i obrazki z czasów szkoły podstawowej i średniej. Dzieje krawieckiego zakładu ojca oraz rodzinnych wyjazdów i powrotów związanych z Kamieńcem, wsią matki. Scenerią i jądrem wspomnień jest tytułowy Rynek 11, miejsce, które autor czyni ważnym, niemal równorzędnym bohaterem swoich opowieści. Z tego matecznika wyruszy w świat i tu zawsze, nawet po wyprowadzce rodziców, będzie wracał pamięcią. Żywioł gawęd Eugeniusza Kurzawy jest płynny. Można je różnie konfigurować w toku lektury. Dopełnienie zbioru stanowi kilkanaście wierszy, które są lirycznym komentarzem poety do niektórych opowieści. Książka, co cenne, ocala i utrwala pamięć domową i pamięć o mieście, które bywają zazwyczaj pomijane w opasłych tomach historii. Na pamiętanie zasługują bowiem nie tylko pomnikowi bohaterowie: codzienność jest równie ważna.

Barbara Nau

Janusz Degler, Obecność Witkacego. Szkice i materiały do dziejów recepcji. Redaktor prowadzący: Kamil Piwowarski. Opracowanie redakcyjne: Krystyna Kurmanowa, Tomasz Pawlak. Korekta: Dobrosława Pańkowska, Maciej Korbasiński. Indeks osób: Hanna Wachnowska. Projekt okładki i stron tytułowych: Kamil Rekosz. Na okładce wykorzystano fragment autoportretu Witkacego (ok. 1912) z kolekcji Stefana Okołowicza. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2023, s. 800.

Stanisław Ignacy Witkiewicz, jak chyba żaden inny polski pisarz, ma liczny zastęp oddanych mu badaczy, którzy wnikliwie i niestru­dzenie przybliżają nam jego biografię, twórczość, dokumentują recepcję. Witkacologia jest dziedziną żywą i ciągle aktualizowaną.

W połowie grudnia 2020 roku PIW wydał ostatni tom Dzieł zebra­nych Stanisława Ignacego Witkiewicza, opracowanych pod prze­wodnictwem Janusza Deglera, który od lat bada jego biografię oraz dzieje twórczości w kraju i na świecie. W tekstach zgroma­dzonych w niniejszym tomie autor stawia trudne pytania: „Kto zacz i skąd przychodzi Puczymorda?” czy „Kogo pochowano na Pęksowym Brzyzku w kwietniu 1988 roku?”, i nie unika odpowiedzi, wprowadza nas w kręgi piekła edytora, jakim była monumentalna edycja korespondencji, kreśli portret Witkacego jako malarza i dramaturga, omawia jego przyjaźnie.

„Witkacy należy do tych twórców, którzy mimo znacznej nawet popularności za życia, muszą być zapomniani i odnalezieni ponow­nie po wielu latach, bo popularność Witkacego związana była raczej z jego dziwactwami życiowymi i z tym, co w jego twórczości było najmniej wartościowe – a nie z trwałymi osiągnięciami w zakresie pojęć i twórczości artystycznej. [...] Jego skłonność do «epatowania» zrażała ludzi poważnych i życzliwych, wzbudza­jąc płaskie zainteresowanie ciekawskich półinteligentów. Trzeba będzie długich lat, aby wygasła żyjąca dziś jeszcze legenda, zwią­zana z jego postacią i wtedy dopiero będzie można odnaleźć praw­dziwą wartość jego dzieła”.

Bolesław Miciński

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy). Plan odczytu

Lech Nawrocki, Drogocenność istnienia. Projekt okładki i rysunki: Olga Marchlewska. Fundacja Literacka „Jak podanie ręki”, seria wydawnicza nr 74, Poznań 2023, s. 268.

Książka „Drogocenność istnienia” Lecha Nawrockiego powstała w ramach programu „Goście Radziwiłłów”, realizowanego przez samorząd województwa wielkopolskiego.

...Czytanie wierszy – to jak rozmowa z przyjacielem; kimś bliskim, kimś, kto zabiera nas w podróż w czasie i przestrzeni, wprowadza w świat, w którym wiele się zdarza...

To często eksploracja w głąb siebie, w meandry pamięci, zakątki wspomnień, w przeszłość
i przyszłość.

Zawarte w tomiku wiersze to poetyckie poszukiwanie i odkrywanie sensu oraz wartości życia. Sztuka słowa i odbiorca, który odnajduje w nich coś z prawdy własnych doświadczeń, przeżyć, problemów i trosk. To od niego także zależy, co wyniesie z tej lektury, na ile do niego trafi, na ile wzbogaci, uwrażliwi i ułatwi zrozumienie siebie i świata wokół nas. Tomik „Drogocenność istnienia” Lecha Nawrockiego to zaproszenie do refleksji nad tym, co naprawdę ważne, do zatrzymania się na chwilę i zastanowienia: co to znaczy być tutaj i teraz – to podróż, którą warto odbyć.

Z posłowia Izabelli Hermanowskiej

Anatol Diaczyński, O tych zapomnianych powiedzcie choć słowo. Wstęp: Jerzy Pachlowski. Projekt okładki: Piotr Skokowski. Zdjęcie autora: Aleksandra Bis. Opieka redakcyjna: Klaudia Dróżdż. Korekta: Jolanta Kucharska, Paulina Handke. Wydawnictwo Poligraf, Brzezia Łąka 2019, s. 340

Anatol Diaczyński urodził się 19 listopada 1951 roku we wsi Zielony Gaj, w północnym Kazachstanie, w rodzinie polskich zesłańców. Pracował w kołchozie, potem przeprowadził się do miasta Kokczetaw. Podejmował się tam różnych prac, a jednocześnie studiował. Jest absolwentem Instytutu Literackiego im. A.M. Gorkiego w Moskwie. Pod koniec lat 80. i na początku 90. był w swoim kokczetawskim obwodzie znanym działaczem polonijnym. Działalnością polonijną oraz literacką autor zajmuję się do tej pory.

Od 1995 roku Anatol Diaczyński mieszka w Polsce, w Stalowej Woli. Opublikował wiele książek, które były drukowane w językach: polskim, rosyjskim i ukraińskim.

Opublikował: „Myśmy do stepów unieśli ojczyznę” (Szczecin 1994), „Legendy stepowe” (Białystok 1997), „To my jesteśmy, Polsko!” (Stalowa Wola 2000), „Po kraju, którego już nie ma” (Stalowa Wola 2002), „Nadchodzi wieczór, więc pożartujemy” (Stalowa Wola 2005), „O tiech, pozabytych, skażitie chot’ słowo” (Sandomierz 2006), „Nadchodzi wieczór – 2” (Stalowa Wola 2008), „Otich, pozabutych, zhadajte chocz słowom” (Lwów 2011), „Tętent koni przez wieki”, (Tuchów 2012).

Utwory autora były drukowane także w wielu wydaniach zbiorowych i almanachach.

Autor jest członkiem Związku Literatów Polskich oraz laureatem nagrody „Złote Pióro” rzeszowskiego oddziału ZLP za 2000 rok.

Severyn Ashkenazy. Miecze Watykanu. Refleksje i polemiki świadka zła. Przekład: Andrzej Dominiczak. Projekt okładki: RED Paweł Brankiewicz. Na okładce wykorzystano obraz Zdzisława Beksińskiego, 1984, za zgodą Muzeum Historycznego w Sanoku. Redakcja: Agnieszka Al-Jawahiri. Wydawnictwo Vis-a-vis Etiuda sp. z o.o., Kraków 2023, s. 318 + 18 nlb.

W Mieczach Watykanu Severyna Ashkenazego łączą się i splatają trzy opowieści: Pierwsza z nich to mroczna historia prześladowań, pogromów, wypędzeń i innych ludobójczych praktyk, jakich Watykan i jego sojusznicy – tytułowe „miecze” – dopuszczali się wobec Żydów, ale także innowierców, heretyków i wszystkich, którzy faktycznie lub rzekomo zagrażali potędze Kościoła. To historia obejmująca szesnaście wieków, począwszy od roku 339 n.e. gdy na mieszane małżeństwa Żydów i chrześcijan w Cesarstwie Rzymskim nałożono karę śmierci, aż do czasów najnowszych: sojuszu z faszyzmem i nazizmem, udziału w prześladowaniach buddystów w Wietnamie, poparcia udzielanego reżimom w Chile i w Argentynie oraz czynnego udziału wielu księży katolickich w rzezi w Rwandzie.

To także przejmująca opowieść o osobistych losach Severyna Ashke­nazego i jego rodziny, ocalałych z Holokaustu dzięki polskiej rodzinie, która ukrywała Ashkenazych przez długie miesiące pod podłogą swo­jego mieszkania w Tarnopolu.

To wreszcie opowieść o narodzie i kulturze żydowskiej, tak jak ją widzi i ocenia progresywny Żyd – patriota, ale nie chwalca, człowiek niereligijny, który naprawdę martwi się o byt swojego narodu i dlatego nie szczędzi krytycznych uwag wobec tych cech kultury i obyczajowości żydowskiej, które pogłębiają podziały społeczne i to w kraju, którego byt wciąż jest zagrożony.

Przeczytałem dwukrotnie. To prawdziwe arcydzieło!

Eugene Kessler, prof. California State University

Prowokacyjny, odważny, dobrze udokumentowany, wnikliwy i świetnie napisany szybki marsz przez historię okrucieństw popełnionych w imię Boga.

Bohdan W. Oppenheim, prof. Loyola Marymount University, Los Angeles

Krótka opowieść o długiej historii nienawiści. Musicie przeczytać!

Laure Murat, prof. University of California, Prix Goncourt, 2001

Kronika życia i twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza. Wydanie krytyczne ze wstępem Jana Błońskiego. Komitet redakcyjny: Przewodniczący Janusz Degler oraz Bogdan Michalski, Lech Sokół. Opracowali: Janusz Degler, Anna Micińska, Stefan Okołowicz, Tomasz Pawlak. Redakcja: Krystyna Kurmanowa. Korekta: Dobrosława Pańkowska. Indeks: Maria Kaniewska. Obwolutę, okładkę i strony tytułowe projektował Andrzej Heidrich. Na frontopisie: Stanisław Ignacy Witkiewicz, autoportret, 24 VII 1917 (fragment portretu poziomego). Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2017, s. 958.

Niniejszy tom, będący quasi-biografią Stanisława Ignacego Witkiewicza, podzielony został na trzy części. W pierwszej zarysowane są dzieje ante­natów Witkacego, drugą – właściwą – stanowi uzupełniona i uaktualniona Kronika życia i twór­czości. W części trzeciej pomieszczono artykuły i rozprawy poświęcone najistotniejszym wyda­rzeniom z życia Witkacego. Były to: egzamin maturalny, studia w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, samobójstwo Jadwigi Janczewskiej, wyprawa w tropiki z Bronisławem Malinowskim, służba w armii carskiej, małżeństwo z Jadwigą Unrużanką oraz samobójcza śmierć 18 września 1939 roku we wsi Jeziory na Polesiu. Bogaty materiał ilustracyjny można traktować jako równoległą do tekstu opowieść biograficzną.