Anna Giesko, ziemia wcale nie jest okrągła. Projekt okładki i opracowanie graficzne: Maria Kuczara. Korekta: Agnieszka Nawrocka. Zdjęcie autorski: Jolanta Stelamasiak. Redak-tor serii Biblioteka FONT i tomu: Łucja Dudzińska, tom 75. Wydawca: FONT, Poznań 2024, s. 50.

Anna Giesko, po 20-letniej przerwie, oddaje w nasze ręce swój trzeci zbiór wierszy. Czytając tom ziemia wcale nie jest okrągła na początku ulegamy atmosferze ufności, ukojenia. Autorka skutecznie buduje nastrój. Robi to w subtelny, nostalgiczny sposób. Śmiało korzysta ze środków poetyckich, wpływających na wyobraźnię czytelnika. Pokazuje nam, że zakochana kobieta uwierzy, we wszystko, nawet że „ziemia wcale nie jest okrągła”. Mamy również świadomość, że pragnie na tych kłamstwach i kłamstewkach budować swoją codzienność. Nad warstwą słonecznej sielanki, narastają chmury. Zdajemy sobie sprawę, że ten spokój był pozorny jak cisza przed burzą. Rośnie obawa, którą potwierdzają słowa mężczyzny – „odchodzę”... I co dalej? Czytamy o wszelkich wyrazach buntu, aby ostatecznie „toczyć pod górę Syzyfowy kamień / ciężki od małej wiary // i jak zawsze/ zbyt szybko kończy się dzień / a zaczyna wieczność”. Później zapanuje spokój, pustka – „jest cicho / niemal dostojnie / w powietrzu narasta smak krzyku” – wiersz nikogo. Znamienny jest cytat z wiersza jak osioł: „dorastam / niosąc ostrożnie skorupę domu / na brzemiennych ciszą ramionach”. Tom Anny Giesko polecam jako liryczną opowieść o życiu i emocjach, napisaną w sposób precyzyjny i przemyślany.

Łucja Dudzińska

Zbigniew Rokita, Odrzania. Podróż po ziemiach odzyskanych. Projekt okładki i wklejek: Magdalena Kuc. Konsultacja merytoryczna: Sebastian Rosenbaum. Opracowanie map: Anna Pietrzyk. Fotografia autora na wklejce: Arkadiusz Gola. Redaktorka inicjująca: Bogna Rosińska. Redaktor prowadzący: Artur Wiśniewiski. Opieka produkcyjna: Ewelina Wójcikowska-Jakubiec. Opieka promocyjna: Zofia Kotecka. Adiustacja: Teresa Kruszona. Korekta: Anna Smutkiewicz, Weronika Pikuła. Wydawnictwo Znak, Kraków 2023, s. 312.

NOWA KSIĄŻKA ZBIGNIEWA ROKITY – LAUREATA NAGRODY LITERACKIEJ „NIKE” 2021

To tu, na Ziemiach Odzyskanych, miało po wojnie miejsce jedno z najbardziej  spektakularnych wydarzeń w historii Europy XX wieku. To tu, w tych wszystkich Wrocławiach i Szczecinach, Polska stanęła przed jednym z największych cywilizacyjnych wyzwań – przemienieniem Niemiec w Polskę.

Wciąż jednak widać szwy, którymi pozszywali Polski przedwojenną i powojenną. Wyłażą france. Bo tu, na Odzyskanych, jest jakoś inaczej. Uliczne tabliczki przypominają piastowskie drzewka genealogiczne, zewsząd wyzierają cegły o barwie wściekłej krwi, blokowiska lokowane na prawie niemieckim, wilhelmińskie gmachy otoczone przez parkingi niestrzeżone, a jednak płatne. Tutejsi Polacy często wciąż wahają się, czy już są stąd, czy jeszcze znikąd – a niektórzy dalej snują opowieść, którą ktoś ileś tam lat temu przerwał martwym już mieszkańcom ich kamienic.

I dlatego ja, kundel Ziem Odzyskanych, zlepiony z tutejszych i przyjezdnych, ruszyłem w tę dziwną podróż po Odzyskanych, po Poniemiecczyźnie, żeby to wszystko ujrzeć na własne oczy.

WŁÓCZĘGOWSKI POEMAT REPORTERSKI AUTORA KAJŚ. OPOWIEŚĆ O GÓRNYM ŚLĄSKU

Grzegorz Trochimczuk, Rozstrzelany piasek. Redaktor wydania i korekta: Cecylia Sapowska. Ilustracja na okładce: Andrzej Rapiej. Projekt okładki: Wiktor Matuła. Wydawnictwo Abilion, Rzeszów 2023, s. 72.

Grzegorz Trochimczuk – poeta i prozaik. Urodzony 9 maja 1946 roku w Nowym Dworze Mazowieckim. Od 1965 roku nieprzerwanie związany z Warszawą. Od 2014 roku członek Związku Literatów Polskich, od 2023 roku Prezes Oddziału Warszawskiego ZLP oraz członek Prezydium Zarządu Głównego ZLP. Członek i stypendysta ZAiKS. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. Tomiki poetyckie: Dwa ptaki w jednego przeistacza, Przedmowa, Blisko, Wiersze 2013, Potomko­wie niczego, Listy do siebie, Dopóki nie umarłem, Pokuta, Poniki, Nieprzebrane rzeczy. Powieści: 71 dni – Opowieść mężczyzny z sercem kobiety, Odwró­cony (Intymne wędrówki umysłu).

Nagrody: Za zasługi dla literatury Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Odznaka Honorowa „Za­służony dla Kultury Polskiej”, Nagroda im. Juliusza Słowackiego, Odzna­ka Honorowa Związku Literatów Polskich.

Obecna w twórczości wielu pisarzy i poetów wojna zawsze uświadamia, że człowiek w czasie jej trwania, z jednej strony zostaje pozbawiony serca, z drugiej godności. Postępujący kryzys i zobojętnienie na integralne życie, społeczeństw powodują daleko idące ignorowanie podstawowych zasad współistnienia, a co za tym idzie przyzwolenie na okrucieństwo, zniszczenia, miliony ludzkich tragedii. W ślad za poprzednikami Trochimczuk wprowadza czytelnika we własną percepcję współczesnego świata, bez­sensownych działań i konfliktów zbrojnych w komparacji do toczącej się wojny w Ukrainie. Niejednokrotnie drastyczne obrazy, nie bez powodu wzbogacone symboliką ptaków czy zwierząt wyraźnie manifestują kategoryczny sprzeciw autora wszelkiemu złu, okropieństwu, gehennie niewinnych jednostek. Tomik o znamiennym tytule Rozstrzelany piasek to strofy pełne bólu i rozpaczy, to strofy, poprzez które autor oddaje hołd walczącym i ofiarom, to strofy, które potęgują poczucie bezsilności i zmuszają do refleksji, a jeden z pięciu rozdziałów Historie powtarzalne uświadamia, że wojna to niekończący się ciąg ludzkich dramatów, chociaż i bez niej jest ich wiele.

Leszek Nord, Zwierzę. Redakcja: Szymon Kantorski. Fotografie i opracowanie graficzne: Anita Horowska. Wydawca: Fundacja Światło Literatury, Gdańska 2024, s. 82.

LESZEK NORD

Poeta, który debiutował już w latach osiemdziesiątych w prasie literackiej. Po wielu latach przerwy powrócił z arkuszem poetyckim pt. 13 wierszy. W wierszach Leszka Norda poeta stoi między Naturą a Kulturą. „Samotny, zagubiony przygląda się wszechobecnemu misterium życia. Sprawia wrażenie wyobcowanego. Posiada wprawdzie świadomość i pamięć siebie, ale jednocześnie źle znosi oddzielenie od Natury własną świadomością” – te słowa Jacka Sojana doskonale odnoszą się również do wydanego w 2014 roku Rozbitka i drugiej książki poetyckiej wydanej trzy lata później pt. nic się tu nie ubiera w słowa. Leszek Nord dzieli swój czas pomiędzy rodzinnym Gdańskiem a daleką Północą. Na Spitsbergenie pracuje jako cieśla, pisze i fotografuje. Czerpie inspiracje z przenikającej zimnym pięknem Natury.

ANITA KOROWSKA

Architekt o północnym sercu. Zbieraczka wspomnień i kadrów z dalekiej Arktyki. Autorka wystaw fotograficznych. Kolekcjonerka prostych wspomnień. Miłośniczka lodowych polarnych krain, gór wysokich i zielonych lasów,od lat podróżująca po białych, zimnych, odległych arktycznych regionach Svalbardu, Norwegii i Islandii.

Ryszard Wasilewski, O satyrze. Wybrani twórcy i wydarzenia. Opracowanie redakcyjne: Ryszard Wasilewski. Rysunki: Sławomir Łuczyński. Nakład autorski. Biblioteka ZLP O/Łódź, Kolumna 2024, s. 24 nlb.

Ryszard Wasilewski – poeta, satyryk, aforysta, autor tekstów piosenek (wykonywanych przez chóry i kilku bardów). Rocznik 1938. Mieszka w Łasku/Kolumnie. Ukończył Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Zdobywał nagrody w wielu znaczących konkursach poetyckich i satyrycznych. Bywa także jurorem konkursów literackich. Jest członkiem Związku Literatów Polskich oraz Gdańskiego Klubu Poetów.

Jego utwory ukazują się w pismach literackich i na portalach interneto­wych, zawarte są również w kilkudziesięciu antologiach. Liryka, satyra i aforyzmy, zebrane w 18 dotychczas opublikowanych książkach, były wy­dawane w różnych wydawnictwach krajowych i zagranicznych (w tym roku w Serbii będzie wydany wybór jego wierszy, zaś w Rumunii – pod auspicjami Biblioteki Narodowej – ukazał się zbiór jego wierszy i aforyz­mów) oraz przekładane na języki: serbski, kirgiski, niemiecki, portugalski, macedoński, słowacki i rumuński.

Stefan Kisielewski, Reakcjonista. Autobiografia intelektualna. Wybór i opracowanie redakcyjne: Małgorzata Sopyło. Współpraca: Natalia Ambroziak (wybór), Agnieszka Dębska (redakcja). Opracowanie przypisów: Bartosz Kaliski. Korekta i indeks nazwisk: Anna Richter. Kwerenda ikonograficzna: Ewa Kwiecińska. Zdjęcie na okładce: Stefan Kisielewski, kwiecień 1959. Fot. Henryk Hermanowicz / Fotozon. Wydawca: Ośrodek KARTA, Warszawa 2011, s. 390 + 8 nlb.

Stefan Kisielewski – reakcjonista, którego myśl tworzyła wyłom w monolicie Peerelu – od lat 30. podążał swą odrębną drogą. Jego intelektualna autobiografia jest kompozycją tekstów wybranych z całej spuścizny: wystąpień prasowych, radiowych i sejmowych, dzieł pisarskich i dzienników, poufnych wypowiedzi – z listów, notatek, podsłuchów SB. Zesta­wienie ich obok siebie, w formie opowieści o całym życiu, ukazuje obraz Kisiela wolny od stereotypów – po raz pierwszy w pełnym wymiarze jego twarz, a nie maskę.

Jestem entuzjastą opozycji jako takiej, uważam ją za niezwykle cenne i konstruktywne zjawisko społeczne, za klapę bezpieczeństwa i gwarancję zdrowego rozsądku, za głos su­mienia i konieczny ferment, za znamię autentyczności i intensywności życia zbiorowego. [...] Każdy obraz składa się ze świateł i z cieni. Gdy wszyscy chcą być światłem, ja pragnę być cieniem: w ten sposób umożliwiam w ogóle to, że obraz będzie rzeczywiście obrazem.

Kraków, kwiecień 1954, w odpowiedzi na ankietę tygodnika „Nowa Kultura”

Jak Koledzy wiedzą, nie jestem socjalistą, patrzę na sprawy pragmatycznie, nieobciążony żadną doktryną, ale co dobre – uznam za dobre, a co złe – uznam za złe. I kończę apelem: więcej eksperymentowania, więcej śmiałości, więcej jawności. Musimy tchnąć jakiegoś du­cha odnowy w to społeczeństwo.

Warszawa, 20 grudnia 1962, w przemówieniu sejmowym

Ja mam cierpliwość: przeczekałem Hitlera, Stalina, Gomułkę i pomniejszych, dlatego mam przywilej zamieszkiwania w Polsce. A jest to jeden z najciekawszych krajów świata, choć nie zawsze najsympatyczniejszych. I dla „literata” kopalnia tematów – chcę z niej czerpać do śmierci, choćby nikt nigdy nie miał tego czytać.

Paryż, 22 stycznia 1976, w liście do Leopolda Tyrmanda

Stefan Kisielewski (1911-1991) – publicysta, pisarz, fe­lietonista „Tygodnika Powszechnego”, kompozytor, kry­tyk muzyczny. Pierwsze teksty publikował przed wojną [m.in. w „Buncie Młodych” Jerzego Giedroycia]. W cza­sie okupacji pracował w konspiracyjnym radiu. Od 1945 roku autor w prasie katolickiej, sceptyczny wobec nowe­go ustroju. W latach 1957-65 poseł środowiska „Znak” na Sejm PRL II i III kadencji. Walczył z cenzurą i ab­surdami komunistycznej rzeczywistości. Sygnatariusz Listu 34. Publicysta paryskiej „Kultury” i prasy niezależ­nej. Po 1989 roku wnikliwy komentator transformacji.