Adam Michnik, Z dziejów honoru w Polsce i inne szkice. Dyrektor wydawniczy: Małgorzata Skowrońska. Redaktor naczelny: Paweł Goźliński. Koordynacja projektu: Karolina Mikulicz. Korekta: Teresa Kruszona. Projekt graficzny: Wojtek Kwiecień-Janikowski. Wydawnictwo Agora, Warszawa 2019, s. 432.

„Z dziejów honoru w Polsce” to wybór dziel publicystów, filozofów i pisarzy XX wieku bardzo celnie skomentowany przez autora.

Są tam Kula, Elzenberg, Malewska, Kutt, Szczepański, Herling-Grudziński. Piszą o tym, jak się odnaleźć w nowym, niewspaniałym świecie. Jak po przegranej nie czuć się pokonanym, jak ochro­nić kulturę i siebie przed barbarzyńcami, jak zachować twarz.

Ostatnia część eseju to wybór poezji Herberta, Miłosza, Nor­wida. Poeci i autor wyboru mówią o „tajemnicy ludzkiej godno­ści. O spokoju w desperacji, nadziei w beznadziejności, o dumie potrzebnej i dumie niepotrzebnej, o pogardzie dla procederu szpiclów i katów, o geście solidarności z poniżonym i bitym”. I o tym, że pociechy spodziewać się nie należy, a jedyną nagrodą będzie świadomość, że było się wiernym.

O tym jest ta książka.

Dramatyczne powojenne dylematy polskich intelektualistów wobec stalinizmu, pogodzenie się z historią, ugoda, opór, uwiedzenie komunizmem. Te pytania Adam cały czas stawia też sobie. Pisze przecież tę książkę w więzieniu... A wystarczyłoby kilka słów i mógłby się znaleźć na wolności.

Czytałem tę książkę w Paryżu w 1985 rolni ze ściśniętą krtanią.

Seweryn Blumsztajn

W czasach, gdy władze Rzeczypospolitej zamierzają każdemu oby­watelowi wpisać do paszportu słowu: „Bóg. honor, ojczyzna", warto przypomnieć, co Adam Michnik za komuny pisał o honorze.

Karol Modzelewski